Tổ chức không gian thao tác trong nhà công nghiệp

      Comments Off on Tổ chức không gian thao tác trong nhà công nghiệp

Nhân tố chủ yếu để xác định kích thước không gian thao tác cho người công nhân là thông số kích thước con người và hoạt động của họ trong không gian khi thực hiện chức năng này hay chức năng khác trong quy trình sản xuất. Trong phòng sản xuất nếu người công nhân thực hiện 50% thời gian một ca hoặc trên 2 giờ lao động liên tục ở một vị trí, nơi đó được gọi là nơi làm việc cố định. Không gian trên vị trí đó tới 2m gọi là không gian thao tác. Nếu thực hiện các quy trình công nghệ ở nhiều điểm khác nhau thuộc khu vực sản xuất thì nơi làm việc cố định là toàn bộ khu vực sản xuất đó.
Khi xác định kích thước không gian thao tác phải tính đến đặc điểm kích thước cơ thể con người (hình 1.14 a,b), đặc điểm công việc, khả nãng thể lực của con người cũng như điều kiện lao động trong phòng. Tất cả các công việc thực hiện trong nhà công nghiệp được phân ra làm 3 loại: nhẹ, trung bình và nặng. Căn cứ vào phân loại công việc để xác định thông số cần thiết của môi trường không khí tại khu vực thao tác và thực hiện các biện pháp để đảm bảo các thông số đó.

Trong việc tổ chức không gian thao tác ngoài bố trí công nghệ hợp lý, cần có dụng cụ, máy móc, phương tiện, phụ trợ, nơi để bán thành phẩm, thành phẩm, phế liệu, đồng thời cần phải tính đến những khả năng thể chất của con người, hoạt động của con người trong không gian, độ nhìn rõ các vật v.v… Đế nhìn rõ cần phải có độ sáng bình thường ở khu vực thao tác, không có hiện tượng gây loá mắt hoặc vệt sáng trên bề mật được chiếu sáng, phải tạo được đủ độ tương phản giữa vật thê và phông, bô trí đối tượng cần thao tác ở trong tầm quan sát và giới hạn góc quan sát hiệu quả của người công nhân. Theo sự phân định phạm vi góc quan sát của mắt con người: 18″ – góc quan sát nhanh trong khu vực sản xuất. 30° – góc rõ hiệu quả trong khu vực sản xuất. 120″ – góc bao quát khi đầu không quay. 225° – góc bao quát khi đầu quay (thân ngồi cố định) (hình 1.14 c).

Hình 1.14d minh hoạ mối quan hệ giữa vị trí con người và công việc, vị trí này được xác định bởi đặc điểm công nghệ. Người công nhân có thể thực hiện công việc của mình ở tư thế đứng hoặc ngồi, vận hành một máy hoặc vài máy. Do vậy vị trí làm việc có thể cố định hoặc di động.

Tổ chức không gian thao tác cho người công nhân thực hiện theo nguyên tắc khoa học trên cơ sở phân tích tổng thể tất cả các yếu tố (kỹ thuật, tổ chức, kinh tế, thẩm mỹ, xã hội học, tâm sinh lý học v.v…).
Như đã nêu ở trên, các yếu tố chủ yếu trong môi trường lao động nơi người công nhân làm việc là: môi trường không khí (sự biến đổi của áp suất, nhiệt độ, độ ẩm và tốc độ chuyển động của không khí), nhu cầu của con người về không khí, sự hiện diện trong môi trường các độc hại do sản xuất sinh ra: hợp chất hoá học, cơ học, tiếng ồn, độ rung, bức xạ nhiệt, sóng từ trường, các chất phóng xạ, màu sắc, chiếu sáng, các tia tử ngoại (cực tím), sự chuyển động và vị trí cơ thể người công nhân trong quan hệ với thiết bị sản xuất. Khoa học về lao động đánh giá môi trường sản xuất căn cứ vào mức độ tiện nghi của chúng đối với con người và phàn chia ra 4 khu vực:

1. Khu vực tiện nghi cao – tất cả các yếu tố quyết định tiện nghi của môi trường có quan hệ hài hoà. Các yếu tố bổ xung là: sự tổng hợp kiến trúc nội thất, tạo dáng máy móc, ánh sáng màu sắc và có thể đưa cả cây xanh vào trong phân xưởng, đưa kiểu dáng, màu sắc quần áo công nhân, các phương tiện thông tin, tuyên truyền. Điều kiện tiện nghi cao tạo cảm giác thoả mãn, dễ chịu cho người công nhân làm việc trong phòng.

2. Khu vực tiện nghi – trong đó tất cả các yếu tố ở mức độ cho phép đảm bảo hoạt động bình thường của cơ thể con người.

3. Khu vực không tiện nghi – với đặc điểm khi một trong những yếu tố của môi trường không đạt được các quy định của tiêu chuẩn hiện hành (thí dụ trong các phân xưởng nấu, cán kim loại đen, kim loại màu, các phân xưởng hoá chất v.v…)

4. Khu vực không cho phép – biểu hiện bởi các điều kiện trong đó con người không thể chịu đựng được, đòi hỏi phải được cách li (các công việc có hạ âm mạnh, công việc dưới nước, công việc ở nơi có chất phóng xạ v.v…)

Mỹ thuật tạo dáng công nghiệp giữ vai trò rất lớn trong việc tạo nên chỗ làm hợp lý và có tính thẩm mỹ cao. Trong việc tạo ra thiết bị công nghệ, dụng cụ, đường ống cho sản xuất cần có sự tham gia của các nhà tạo dáng công nghiệp (design) dựa trên các nguyên tắc của thẩm mỹ và vẻ đẹp mà còn vươn tới việc làm giảm cảm giác căng thẳng trong quá trình lao động, sự mệt mỏi của người công nhân và kết quả cuối cùng là nâng cao đáng kể năng suất lao động.