Vị trí và các giải pháp bố cục hình khối nhà phục vụ

      Comments Off on Vị trí và các giải pháp bố cục hình khối nhà phục vụ

Khi bố trí nhà và phòng phục vụ cần căn cứ vào quy mô nhà máy, đặc điểm khu đất xây dựng, thành phần các loại phòng phục vụ. Trong các xí nghiệp nhỏ thường chỉ bố trí một nhà phục vụ bao gồm cả các phòng phục vụ sinh hoạt, vệ sinh, hành chính phúc lợi v.v… Tuy nhiên trong các XNCN lớn thành phần các loại nhà và phòng phục vụ rất đa dạng. Căn cứ vào chức năng quy mô, đối tượng phục vụ, vị trí, kết cấu của nhà có thể chia ra 2 khối phòng chính:
– Khối các phòng sinh hoạt, vệ sinh
– Khối các phòng hành chính, công cộng, kỹ thuật

Hình 4.1. Vị trí các công trình phục vụ (sinh hoạt, hành chính, kỹ thuật, ăn uống, hội họp trong XNCN)

 Khối các phòng sinh hoạt, vệ sinh
Khối các phòng sinh hoạt, vệ sinh bao gồm các phòng để quần áo, tắm, rửa, vệ sinh. Xu hướng chung trong việc bố trí các phòng này là đặt gần nơi công nhân làm việc. Có 3 giải pháp bố trí các phòng phục vụ sinh hoạt, vệ sinh: bố trí trong nhà riêng (đôi khi đặt ở tầng một nhà hành chính), xây liền với nhà sản xuất hoặc đặt trong nhà sản xuất. Lựa chọn phương án này hoặc phương án khác phụ thuộc vào đặc điểm về mặt vệ sinh công nghiệp của dây chuyền sản xuất, diện tích đất đai xây dựng, số lượng công nhân làm việc trong đó, đặc điểm của điều kiện khí hậu v.v…

Hình 4.2. Bô’ cục công trình phục vụ trong XNCN

Nhà phục vụ sinh hoạt, vệ sinh đứng riêng rẽ
Được bố trí khi số lượng công nhân sử dụng đông, có thể sử dụng cho một nhà sản xuất lớn hoặc một nhóm các nhà sản xuất đứng liền kề. Việc liên hệ với nhà sản xuất có thể bằng đường ngầm dưới đất (ở Việt Nam ít sử dụng), trên mặt đất, qua hành lang nhà cầu. Có thể đặt sát nhà sản xuất nếu điều kiện kỹ thuật vệ sinh cho phép. Khoảng cách giữa nhà sản xuất và nhà phục vụ sinh hoạt, vệ sinh đứng riêng rẽ phụ thuộc vào tiêu chuẩn thiết kế của từng ngành công nghiệp. Đối với các xưởng dễ gây cháy nổ, độc hại v.v… nhà phục vụ sinh hoạt, vệ sinh đặt sát xưởng sản xuất cần cách ly tốt với các phòng sản xuất.

Nhà phục vụ sinh hoạt, vệ sinh đặt liền với nhà sản xuất
Có thể bố trí sát tường dọc hoặc tường đầu hồi nhà sản xuất theo dạng song song hoặc vuông góc với nhà sản xuất. Phải tính toán để dòng người công nhân đi đến nơi sản xuất không ảnh hưởng tới dây chuyền công nghiệp cũng như giao thông vận chuyển trên mặt nền nhà sản xuất và phải đảm bảo đi tới chỗ làm việc ngắn nhất. Cần lưu ý là nếu đặt nhà phục vụ sinh hoạt sát đầu hồi nhà sản xuất cho phép hướng luồng người đi dọc theo khẩu độ tới nơi làm việc, không tạo nên luồng người cắt ngang các khẩu độ hoặc nhà sản xuất. Tuy nhiên trong trường hợp này làm cho khoảng cách tới nơi làm việc xa hơn. Khi xây nhà phục vụ sinh hoạt liền với nhà sản xuất không được làm ảnh hưởng xấu tới thông gió và chiếu sáng tự nhiên. Với quan điểm đó việc bố trí nhà phục vụ sinh hoạt vuông góc với tường dọc nhà sản xuất và bố trí ở đầu hồi nhà sản xuất ít ảnh hưởng tới thông gió chiếu sáng nhưng làm tăng diện tích chiếm đất của nhà máy.

Các phòng phục vụ sinh hoạt vệ sinh bô’ trí trong nhà sản xuất
Trong điều kiện sản xuất cho phép có thể bố trí các phòng phục vụ sinh hoạt, vệ sinh trong xưởng (các nhà máy cơ khí chế tạo, dệt, may mặc, điện tử v.v…). Các phòng này có thể bố trí xung quanh xưởng, dọc theo xưởng, ở đầu hồi xưởng, ở giữa xưởng nơi ánh sáng kém nhất, hoặc ở tầng hầm, trong không gian giữa các dàn đỡ sàn tầng hoặc đỡ mái v.v… Ưu điểm của giải pháp này là gần chỗ làm việc, tiện lợi cho người công nhân sử dụng, tuy nhiên lại dễ gây phức tạp cho việc bố trí dây chuyền công nghệ và khi cần thay đổi hoặc hiện đại hóa dây chuyền công nghệ.
Trong các xưởng dây chuyền công nghệ có sản sinh nhiệt, ẩm, hơi ga và các độc hại khác cũng như trong các xưởng sản xuất thực phẩm và các xưởng có yêu cầu chế độ vệ sinh đặc biệt, không được bố trí trực tiếp các phòng phục vụ sinh hoạt trong phòng sản xuất mà cần bố trí thành một khu vực riêng có cửa ra vào thông với phòng sản xuất. Tuy nhiên trong các phòng sản xuất loại này có thể bố trí các phòng vệ sinh.

Khối các phòng hành chính, công cộng, kỹ thuật
Khối các phòng hành chính, công cộng, kỹ thuật bao gồm các phòng quản lý, đoàn thể quần chúng, lớp học, phòng kỹ thuật, thiết kế, phòng thí nghiệm, phòng truyền thống, bệnh xá, phòng họp. hội trường, nhà ăn, các kiốt thương nghiệp, câu lạc bộ v.v… Đối với nhà máy nhỏ thường chỉ có một số không lớn các phòng hành chính quản trị, kỹ thuật, nhà ăn, y tế và có thể hợp khối với các phòng sinh hoạt, vệ sinh để hình thành nhà hành chính – công cộng – sinh hoạt với số tầng từ 2 – 4 tầng. Tầng một bố trí các phòng sinh hoạt, vệ sinh công nghiệp, ăn uống, y tế, tầng 2 trở lên bố trí các phòng hành chính – công cộng. Nhà hành chính – công cộng – sinh hoạt loại này có thể bố trí liền với nhà sản xuất hoặc đứng riêng rẽ. Tuy nhiên trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, cũng như để tiện quản lý và sử dụng các phòng hành chính – công cộng thường tách riêng độc lập với nhà sản xuất, còn các phòng sinh hoạt có xu hướng đưa đến gần các phân xưởng sản xuất với các giải pháp bố trí như đã trình bày ở trên. Đối với các xí nghiệp trung bình hoặc lớn các phòng hành chính – công cộng thường rất đa dạng, quy mô lớn được tập trung thành quần thể trước nhà máy (trong hoặc ngoài hàng rào của nhà máy). Quần thể này với các dạng bố cục quy hoạch hình khối khác nhau có ảnh hưởng rất lớn đến thẩm mỹ kiến trúc các XNCN. Việc lựa chọn giải pháp bố cục này hoặc giải pháp bố cục khác cần căn cứ vào điều kiện địa hình cụ thể, tỉ lệ các chiều của khu đất, đặc điểm hình khối các công trình của nhà máy, đặc điểm hình khối của chính các công trình thuộc khu hành chính, công cộng kỹ thuật cũng như đặc điểm cảm thụ bố cục hình khối v.v. ..
Các dạng bô’ cục của khu hành chính, công cộng, kỹ thuật: bố cục khép kín hoặc bố cục mở, hợp khối hoặc phân tán, hướng theo chiều ngang hoặc theo chiểu đứng, phát triển theo chiều sâu hoặc dàn trải theo bề mật phía trước XNCN (hình 4.2).